Trekken aan de noodrem: ‘Maak agressie in de zorg bespreekbaar’

Als je ziek wordt, heb je een goede verzekering nodig. Maar beter is het nog om helemaal niet ziek te worden, is het credo van Anouk ten Arve, programma manager van Stichting IZZ. Want ook in de zorg geldt: voorkomen is beter dan genezen. Maar wat nu als werknemers in de zorg ziek worden door agressie en angstig zijn voor bedreiging en geweld? Anouk ten Arve vertelt erover op de beurs Zorgtotaal, van 14 tot en met 16 maart in de Jaarbeurs in Utrecht.

Is het echt zo erg gesteld met geweld in de zorg?

“De cijfers liegen er niet om. De angst voor geweld en bedreiging heeft een grote negatieve invloed op de vitaliteit van de medewerkers in de zorg. Soms gaat het zelfs zo ver dat verplegers niet meer naar bepaalde cliënten durven. Zorgmedewerkers zijn het bangst voor verbale agressie; het soort geweld dat het vaakst voorkomt. Dat moet serieus genomen worden, want de angst voor bedreiging heeft een negatievere invloed op iemands gezondheid dan de bedreiging zelf.”

Hoe komt het dat er juist in de zorg zoveel geweld is?

“Daar zijn verschillende oorzaken voor. Allereerst zijn zorgorganisaties meer dan andere bedrijven geneigd om problemen met de mantel der liefde te bedekken. Met name in de GGZ en gehandicaptenzorg komen agressie en geweld veel voor. Dat kun je onderscheiden in fysiek en emotioneel geweld. Verder zijn zorgverleners vaak geneigd de schuld bij zichzelf te leggen. Wanneer er problemen ontstaan, denken ze algauw: ‘Ik heb mijn dag niet.’ Door het probleem niet langer als een individueel probleem te behandelen, maar als een probleem van het team, kun je er iets aan doen. Daarom pleiten wij ervoor om agressie en geweld juist bespreekbaar te maken.”

Wat gebeurt er dan als je het bespreekbaar maakt?

“Om een voorbeeld te geven, een verpleegkundige ging laatst op bezoek bij een hele gestresste vrouw.  Toen ze uiteindelijk aangaf het soms lastig te vinden om met deze vrouw om te gaan, had één van de andere verpleegkundigen in het team daar een hele simpele oplossing voor: door de vrouw in haar eigen dialect aan te spreken, werd ze weer rustig. Maar om tot die oplossing te komen, moet je het wél eerst bespreekbaar maken. Door erover te praten, merken verplegers ook dat ze niet de enige zijn die angst voelen. Het blijkt dat veel organisaties pas later doorhadden dat hun medewerkers bang waren geworden voor een bepaalde cliënt. ‘Waarom hebben we daar nooit iets eerder aan gedaan?’ klinkt het dan. Pas als je dit soort kwesties uit de taboesferen haalt, kun je er als organisatie iets aan doen.”

Hoe pak je dat dan aan?

“Een voorbeeld om agressie succesvol te verminderen en duidelijke afspraken te maken is de AgressieWijzer. Deze gaat uit van 3 verschillende fasen: Groen gedrag (waar je blij van wordt), Oranje gedrag (opbouwende spanning) en Rood gedrag. Oranje gedrag is nog acceptabel en voorstelbaar maar kan aanleiding zijn voor Rood gedrag (onacceptabel verbaal of non-verbaal gedrag). Rood gedrag vraagt altijd om actie. Tijdens de Zorgtotaalbeurs leggen we die methodiek uit in onze workshop en bezoekers kunnen in onze stand de agressiekrant met allerlei tips en ervaringsverhalen meekrijgen.

Op de website van Stichting IZZ staat een animatiefilmpje  over Agressie en Geweld in de zorg. Daarin benoemen we de onderzoekscijfers  en worden oplossingen aangedragen. Met dit filmpje kun je het gesprek over agressie en geweld binnen je team aankaarten.”

Hoe meet je geweld?

“Het is belangrijk om op verschillende niveaus te meten. Is er een goed beleid in de organisatie en is het beleid bekend bij iedereen? Wat is de rol van de leidinggevende en hoe staan medewerkers er zelf in? Ook is het belangrijk om een onderscheid te maken tussen fysiek en emotioneel geweld. Het is natuurlijk lastiger om emotioneel geweld te meten, omdat de beleving ervan voor iedereen anders is.”

“We hebben medewerkers bijvoorbeeld gevraagd of er ooit naar ze is gescholden, middelvingers zijn opgestoken of dat patiënten of collega's gingen huilen om hun zin te krijgen. Dat zijn allemaal voorbeelden van ongewenst gedrag. Het is ook goed om het onderscheid te laten zien van wié het geweld komt. Zo komt het fysieke geweld voor een groot deel van de patiënten, 95 procent, en 5 procent van vrienden en familie van patiënten. Bij emotioneel geweld ligt het anders: daar komt 67 procent van patiënten en 14 procent van hun familie. De rest komt van collega’s (14 procent) en leidinggevenden (5 procent). Een complexer probleem dus.”

Zorgtotaal kent een uitgebreid congresprogramma. Op 14, 15 en 16 maart is angst en agressie een thema tijdens de sessie van Stichting IZZ, van 11.45 tot 12.30 uur in het Academie theater binnen het segment Hulpmiddelen, revalidatie en verpleging. Zorgtotaal wordt gehouden van 14 tot en met 16 maart in de Jaarbeurs in Utrecht.

Meer informatie over IZZ op www.stichtingizz.nl

Registreren

Toegang tot ZorgTotaal is gratis na registratie. Het invullen van de registratiemodule kost enkele minuten.
Online registreren